St. Franciscus de beschermheilige van de dieren

St. Franciscus was er voor mens en dier

Dierendag is net als bijvoorbeeld de Dag van de Arbeid, Moederdag en Vrouwendag een (inter)nationale dag die niet meer weg te denken is uit onze hedendaagse cultuur. Doordat de commerciŽle bijdragen aan deze dag steeds meer overheersen, raakt de historische bedoeling wat in de schaduw. Zo is de relatie tussen Werelddierendag en de heilige St. Franciscus steeds minder algemeen bekend. Wie was die middeleeuwse monnik uit de 13e eeuw en kan hij ons wellicht nog iets wezenlijks leren over onze omgang met dieren?

Franciscus van Assisi was een monnik die werd geboren in het stadje Assisi in Noord-ItaliŽ. Franciscus heette eigenlijk Giovanni Battista Bernardone en was de zoon van een rijke lakenkoopman. Hij is de stichter van de Franciscaner orde en de patroonheilige voor de ecologie.

Op 4 oktober (Werelddierendag) gedenken we de sterfdag van Franciscus van Assisi. Hij stond namelijk bekend als een grote dierenvriend en kon volgens de verhalen zelfs met dieren spreken. Er wordt verteld dat de eerst evangelische preek van Franciscus voor een dierengezelschap zou zijn geweest. Vandaar de verbinding van Franciscus met dierendag.

Franciscus had een gelukkige jeugd met een overvloed aan alles wat zijn hartje begeerde. Maar op een dag brak er oorlog uit tussen Assisi en een naburige stad. Franciscus nam met idealistische verwachtingen deel aan de strijd. Dit pakte echter anders uit toen hij gevangen werd genomen en voor twaalf maanden de cel in ging. Na dat jaar kwam hij weliswaar vrij, maar werd ook ernstig ziek. In de maanden noodgedwongen bedrust kon hij nadenken over zijn leven. Ontevreden over het resultaat besloot hij het allemaal anders te gaan doen.

Na dit bekeringsproces besloot hij een streep te zetten onder zijn gerieflijk en verkwistend bestaan. Hij koos vrijwillig voor de armoede en stelde zijn leven in dienst van God. Nadat hij zich twee jaar in de bergen had teruggetrokken kwam hij terug om de mensen te vertellen over de Vader God en zijn zoon Jezus. Vanaf dat moment kwam hij op voor de arme en zieke mensen en groeide zo uit tot vriend van zwervers en bedelaars. Hij voelde zich gelukkig want God was zijn Vader en de hele wereld zijn huis.

De monnik Franciscus schijnt in die tijd een fascinerende verschijning te zijn geweest. Volgens de verhalen (`overleveringen`) was hij een klein, lelijk mannetje, nauwelijks geschoold en met voor die tijd vreemde opvattingen. Franciscus is hierdoor vaak bespot en vernederd, maar maakte toch veel indruk op de mensen. Hij kreeg al snel een groep volgelingen en stichtte een broederschap. De orde van de Franciscanen of de `minderbroeders`. Twee jaar na zijn dood is hij zelfs heilig verklaard.

`Zonnelied`

Franciscus genoot volop van Gods schepping: zon, maan en sterren; wind, water en vuur; planten, bloemen en dieren. Vooral voor het leven van de dieren had hij veel eerbied en dit was niet echt gebruikelijk in zijn tijd. Er wordt zelfs gezegd dat Franciscus ook sprak met de dieren, zijn eerste preek zou voor een dierengezelschap zijn geweest. Het `Zonnelied` is een beroemd gebed dat hij in het laatste jaar van zijn leven heeft geschreven. Hierin bezingt en vereerd hij de hele schepping met alles erop en eraan. Hieronder volgt een stukje van dat gebed waarin hij spreekt over de dieren:

Alle schepselen op aarde voelen als wij, streven naar geluk als wij. Ze hebben lief, lijden en sterven als wij, en zo zijn zij de aan ons gelijk gestelde werken van de almachtige Schepper: onze broeders.God wenst dat wij de dieren bijstaan wanneer ze hulp gebruiken. Alle wezens in nood hebben gelijke rechten op bescherming.

Onze nederige broeders geen pijn te doen is onze eerste plicht tegenover de dieren, maar om daar te stoppen is niet genoeg. We hebben een hogere opdracht ze van dienst te zijn wanneer ze ons nodig hebben. Mensen die enig schepsel Gods uitsluiten van hun compassie en medelijden zullen op soortgelijke wijze handelen tegenover hun medemensen.

Op 4 oktober 1226 stierf Franciscus op 44 jarige leeftijd aan een van de vele ziektes die hem tijdens zijn leven achtervolgden. Tijdens een dierenbeschermingscongres in 1929 in Wenen is zijn sterfdag uitgeroepen tot Werelddierendag. In Nederland werd in 1930 voor het eerst dierendag gevierd, dit jaar vieren wij dus voor de 73ste keer dierendag. Al vanaf de beginperiode proberen organisaties voor de bescherming van dieren op deze dag het publiek bewust te maken van de rechten van dieren en de bescherming die daarbij past.

Vandaag de dag

Een dergelijke dag is in onze huidige samenleving jammer genoeg nog net zo nodig als 73 jaar geleden. Er vinden nog steeds onnodige en uiterst brute praktijken plaats tegen dieren. Denk bijvoorbeeld aan de zinloze paardenmishandelingen die dit jaar plaatsvonden in verschillende delen van ons land. Dit soort mishandelingen mogen niemand onverschillig laten. Dierendag is er ook om dit besef onder mensen te laten wortelen. Het zien van een gewond dier, ongeacht wat voor soort dier of hoe klein of groot, moet bij iedereen een bezorgde en beschermende reactie opwekken.

Zo stelt Franciscus dat mensen die geen medelijden voelen voor een dier op een soortgelijke wijze zullen handelen tegenover hun medemensen. Zelfs na 800 jaar is dit naar mijn inzien nog steeds een waarheid als een koe. Daarom is het goed om ťťn keer per jaar onze huisdieren extra in het zonnetje te zetten en stil te staan bij onze verantwoordelijkheden ten opzichte van onze `nederige broeders`.
.